1040 yılındaki Dandankan Savaşı ile bağımsız bir devlet olan Selçuklular Anadolu"ya akınlara başlamışlardır.

1071’den sonra Amisos, Anadolu"da kurulan Türk devletlerinden DANİŞMENTLİLER’in bölgesinde yer almıştır.

1086’da Danışmentliler Amisos"u kuşatmışlarsa da ele geçiremezler. Ancak Amisos’un yakınında devlet kurarlar. Bundan sonra eski kente "Hristiyan Samsun" denir.

Anadolu Selçuklu Devleti zamanında (1185) Samsun Kılıç Aslan"ın oğullarından Rüknettin Süleyman Şah’ ın payına düşer. Bu tarihten sonra şehrin adı “SAMSUN” olarak geçmeye başlar. Hristiyan Samsun önce Bizanslıların; 14 yy" ın ilk yıllarından başlayarak da uzun süre Cenevizlilerin yönetiminde kalır.

Anadolu Selçuklu Devleti’nin zamanında Anadolu inşa ettiği Türk Birliğinin, Moğol istilasıyla 1243 "de dağılmaya başlamasıyla MÜSLÜMAN SAMSUN sırasıyla İlhanlılar’ın, Pervane Oğullarının (1297), Candaroğullarının (1322) ve Tacettinoğulları’nın (1348) denetimine girer.

Osmanlıların güçlenerek genişlemeye başladığı dönemde 1393" de Canik Beyliklerinden Kubat Oğullarının eline geçer. Yıldırım Beyazıt 1398’ de MÜSLÜMAN SAMSUN’ u tekrar alır. Yıldırım Beyazıt tarafından tekrar oluşturulan Anadolu’daki Türk birliği, Beyazıt" ın 1402 de Timurla yaptığı Ankara Savaşı’nda yenilmesiyle, bozulur. Osmanlı egemenliğine alınmış beylikler Timur tarafından tekrar canlandırılır.

1043 yılından sonra Kubat Oğulları, Taşanlar Oğulları, Candaroğlları, Tacettinoğulları beylikleri tarafından yönetilir.

Anadolu da tekrar birliği oluşturmak için seferlere başlayan Osmanlı Devleti’ni ikinci kez kuran Çelebi Sultan Mehmet her iki Samsun"u 1413 de Osmanlı yönetimine katmıştır..

Çelebi Sultan Mehmet Canik’i, oğlu Şehzade Murat" ın idaresindeki Amasya sancağına bağlar (1419). Şehrin valiliğin ise Tacettinoğlu Hüsamettin Hasan Bey"e verir.Ancak 1421"de Osmanlıda çıkan karışıklıklardan yaralanmaya çalışan Tacettinoğlu Hüsamettin Bey bağımsızlığın ilan eder. Bunun üzerine Amasya Sancakbeyi Lala Yörğüç Paşa Samsun’a gönderilir ve Samsun tekrar Osmanlı toprakların katılır (1428).

Osmanlı yönetiminde Samsun; Canik Bölgesi’nin merkezi olarak Amasya" ya sonra da Sivas" a (paşa sancağı) bağlanır. 1514 yılında ise Erzincan eyaletine bağlanır. 15yy" da Samsun Kazakların saldırısına uğramıştır.

Samsun 19 yy. ilk yarısında Hazinedaroğulları yönetiminde kalmıştır. Bu dönemde buharlı gemilerin Karadeniz" de ticareti canlandırması;ayrıca, kaliteli tütün ekiminin Bafra çevresinde başlayarak Samsun yöresine yayılması kentte gelişmelere neden olmuştur. Samsun" un Türk nüfusu artığı gibi Avrupalı tütün alıcıları ve çeşitli ham madde tüccarları samsun"a yerleşmeye başlamıştır.

1869" da çıkan bir yangında Samsun’un hemen, hemen tamamı kül haline gelmiştir.Ancak o dönemde zengin bir ticaret merkezi haline gelmiş olan samsun yangından sonra çabuk kalkınmıştır.

I.Dünya savaşı sırasında deniz ticareti felce uğradığı için, ekonomik yönden büyük sıkıntılar çeken Samsun, 1915’te Rus savaş gemileri, 4 kez topa tutulmuş ve büyük ölçüde hasar görmüştür.

I. Dünya Savaşı’ndan sonra parçalanan ve düşmanlar tarafından istila edilen vatanımızı kurtarmak için harekete geçen Mustafa Kemal Paşa 9.Ordu Müfettişi sıfatıyla bandırma vapuruyla 19 Mayıs 1919"da Samsun"a gelerek, Milli Mücadeleyi başlatmıştır.

Samsun bu 19 yy. sonlarında Trabzon vilayetine bağlı mutasarrıflık olarak yönetilen Samsun, 1925" de il olmuştur. Samsun isminin kaynağı bugün kullandığımız "Samsun" adının ortaya çıkışı, Türklerin buraya hakim olmasından sonradır. XII ve XIII. asırlardaki Türk kaynaklarında Samsun ismi kullanılırken, aynı tarihlerdeki batı kaynaklarında ise "Sampson" adı kaydedilmektedir.

Samsun adının Yunanca "Amisos" kelimesinden gelme olduğu ileri sürülmüşse de bu kelimenin kökeninin eski Yunan öncesi döneme dayandığı daha kuvvetli bir ihtimaldir. Söz konusu kelimenin Yunanca olmayıp Palaskça olduğu bugün Yunan tarihçileri tarafından da kabul edilmektedir. Amisos adının bölgeye deniz yoluyla gelen Yunanlılar tarafından verilmeyip, Amasia gibi Anadolu menşeli bir kelime olduğu ihtimali daha ağır basmaktadır. Roma İmparatoru Pompeius M.Ö. 64 yılında Amisos"a geldiği zaman şehrin ismini Pompeiopolis"e çevrilmişse de bu isim kalıcı olmamış ve Amisos adı bundan sonraki dönemlerde de geçerliliğini korumuştur.

Bugün kullanılan "Samsun" adının ortaya çıkışı, Türkler"in buraya hakim olmasından sonradır. XII. ve XIII. asırlardaki Türk kaynaklarında Samsun ismi kullanılırken aynı tarihlerdeki Batı kaynaklarında ise "Sampson" adı kaydedilmektedir. Gerek Samsun, gerekse Sampson kelimelerinin, Amisos"tan tahvil edildiği şüphesizdir. Osmanlı dönemi kaynaklarında ise yazılış farkları olsa bile Samsun kelimesinin kullanıldığı görülmektedir. Ancak bu dönemde şehrin adı Samsun olarak anılmakla birlikte, sancak adı olarak "Canik" adı kullanılmıştır. Cumhuriyet döneminde idari düzenleme ile vilayet haline getirilen şehrimiz günümüzde de "Samsun" adı ile anılmaktadır.

YAZARIN NOTU:

Görüldüğü gibi kent tarihleri ile övünerek Samsun’u kozmopolit bir kent olarak ilan edilenin aksine, şehrimizin tarihinin M.Ö 600.000-10000 yıllarına dayandığı tarihi verilenle sabittir.

SAMSUN adının ise bilinenin aksine Yunanca’dan değil PALASKACA’dan alındığı kesindir..

Bir Rum kenti gibi lanse edilmeye çalışılan Samsun tarihin her döneminde ANADOLU İNSANINI ve tarihini temsil ettiğini bir hemşeriniz olarak gururla söyleyebilirim..

Samsun tarihi birçok insan tarafından geçmişte de incelenmiş olabilir.

Bu kentte doğmuş, büyümüş ve her şeyini bu kentte kazanmış biri olarak SAMSUNLULUĞUMLA VE KENTİMİN TARİHİ ile övünmekte ne kadar haklı olduğumu görmek mutluluk verici..

Bugün bu kentte yaşayanlar yurdumun dört yanından gelip burada yerleşmiş ve geldikleri yerleri unutmamış olabilirler ama SAMSUN, 600.000 yıllık tarihi ile Anadolu insanının yaşam alanı olmuş bir kent gerçeği ile karşımızda durmaktadır.

Her SAMSUNLU bu tarih ile gurur duymalıdır..