Sohbet ederler ama kimseye söz sırası vermezler. Bu haliyle sohbet değil nutuk çekmektir yaptıkları. Bilge edasıyla konuşur, başkasına laf bırakmazlar. Biri karşıt bir görüş ileri sürmeye görsün, ona anlamaz gözlerle bakar, alaycı sözlerle aşağılarlar.

Küçük işlerle uğraşmayı maharet sayar, küçücük işleri kocamanmış gibi sunarlar. Aynaya baktıklarında asılları değil hayallerindeki kendileridir gördükleri. Ama onları bu hayale inandıran dalkavuklar ile doludur etrafları.  

Bunlar aklın hep kendilerinde olduğunu sandıklarından etraflarındaki dalkavuklarca idare edilirler. Dalkavukluk; kişiliksiz, erdemsiz insanların güç karşısında taklalar atarak menfaat edinme çabasıdır. Menfaat kimden gelecek ise onda olmayan iyi vasıfları varmış gibi göstermek, onun hoşuna gidecek güzel yalanlar üretmek dalkavukların işidir. Vefa nedir bilmezler. Kandırmada büyük bir ustadırlar.

Hani bir fıkra vardır. Padişahın biri kendine dalkavuk alacakmış. Sırayla mülakat etmiş adaylarla. Her adaya ‘senden dalkavuk olmaz’ diyormuş. Adaylar ise dalkavukluk konusunda ne kadar marifetli olduklarını ispata çalışıyorlarmış. Adaylardan birine de aynı şeyi söylemiş ‘Senden dalkavuk olmaz’ deyince, aday; ‘doğru söylediniz efendim, isabet buyurdunuz efendim, benden dalkavuk olmaz efendim’ demiş. Padişah onu sarayda dalkavuk başı yapmış.

Dalkavuk mevcut otoritenin iradesini onun hoşuna gidecek şekilde ama ondan fazla abartarak savunur. Asla ona ters düşmez. Kendi iradesi ise çıkar ve güç durumuna göre değişir durmaksızın. Her sözü doğru saymak, her uygulamayı meşru göstermek fikir adamı olmanın değil bu çeşit dalkavukluğun, soytarılığın göstergesidir.
Rusya’da bir zamanlar muhalif devlet adamlarına verilen en büyük cezanın onları sarayda soytarı yapmak olduğundan bahsedilir.
Padişahın öğlen sofrasında eksik olan patlıcan yemeğini övdüğünü duyunca kendisi yüz misli övgüyle ortaya atılan saray soytarısı, Padişahın akşam yemeğinde önüne konulduğunda eliyle itmesi üzerine patlıcanı yerin dibine batırınca, etraftakilerin çelişkiyi yüzüne vurmasına kızmış da ne demiş; ‘Kusura bakmayın, ama ben patlıcanın değil, Padişahın soytarısıyım...’

Padişah-tebaa ilişkisi içindeki lütuf kültürü bedavadan geçinmeyi, çalışmadan maymun gibi şirin görünerek mevkii sahibi olmayı beslemiştir. Tarih kitapları Osmanlı’da soytarı kavramının Sultan Beyazid döneminde başlayıp tazminatla birlikte bittiğini söyleseler de zamane soytarıları eski soytarılara taş çıkartacak kabiliyette.

16. yüzyılın sonlarından itibaren devlet kurumlarının yozlaşması, işlerin rüşvetsiz yürümemesi ve devlet çarkının bozukluğundan en fazla istifade edenlerin padişaha yakın olan soytarılar olduğundan bahsedilir. Bu soytarıların başında, Üçüncü Murad'ın Nasuh ve Cuhud isimli cüceleri gelmektedir.

“Cüce Nasuh ile cüce Cuhud, saraydan dışarıya pek çıkmayan Üçüncü Murad'ı avuçlarının içine almışlar ve tayinlerde bile etkili olmuşlardı. Her iki soytarının da gayrımeşru yollardan biriktirdikleri büyük miktarda servetleri vardı. Sonraki senelerde gözden düşüp hapse atıldıklarında yapılan tahkikatta soytarıların kurduğu büyük bir rüşvet ağı ortaya çıkartılmış ve makamlarını soytarılara verdikleri rüşvetlerle elde eden birçok devlet görevlisi azledilmişti.”

Bundan da anlaşılacağı üzere padişahın zafiyeti soytarıları zengin etmiştir.
Dalkavukluk, soytarılık tarihten gelen uğraşlardır. Ehil olmayan, bilgi ve beceriden yoksun idareciler var olduğu sürece de bu şekilde geçinenlerin sayısı her geçen gün artacaktır. Kendi ayakları üzerinde durabilen, özgüven sahibi, çalışmayı ve başarıyı esas alan insanlara itibar etmeliyiz. Hiç çaba sarf etmeden, hiçbir başarı göstermeden, el ayak öpüp kapı aşındırarak mevki edinmeyi meşru görür ve bu şekilde makam sahibi olmuşlara itibar edersek geleceğimiz olamaz.

Sevgiyle kalın…